Verslagen van afgelopen conferenties

Op deze pagina vindt u verslagen van de volgende studiedagen van de Vereniging van Taalspecialisten:

Geletterdheid.nu (29 september 2017)
Leerlingen, burgerschap en taalonderwijs (9 maart 2017)
Passie voor taal en taalonderwijs (10 november 2016)
NT2 in 2016; alles weer uit de kast? (10 maart 2016)
Begrijpend lezen: door de strategieën de tekst niet meer zien (10 september 2015)
Taalonderwijs 5.0 (5 maart 2015)

Najaarsconferentie 29 september 2017: Geletterdheid. nu

Wat betekent het om geletterd te worden en te zijn in deze tijd? Wat vraagt het van leerlingen? Wat kunnen leerkrachten doen? En taalspecialisten?                                

Geletterdheid wordt vaak opgevat als kunnen lezen en schrijven in een taal, als een verzameling autonome vaardigheden die op school aangeleerd worden, en met iets wat in het hoofd van individuen gebeurt. Maar volstaat dat beeld nog? Geletterdheid is ook te beschouwen als een sociale activiteit. De aard van teksten verandert en er zijn nieuwe genres ontstaan. Informatiestromen nemen toe en meertaligheid is eerder regel dan uitzondering. Vragen die aan de orde kwamen: Hoe kunnen we hier op school bij aansluiten? Meer aandacht aan het discussiëren over teksten geven en aan het kritisch omgaan met informatie? Meer ruimte voor het samen onderzoeken van geletterdheidspraktijken door kinderen, om daar in de klas bij aan te sluiten? Welke en wat voor teksten gebruiken we? En hoe brengen we het flexibel (leren) gebruiken van meerdere talen in praktijk?

Zie hier een fotoimpressie van de dag.

Lezen en leesonderwijs: een nieuw perspectief. Wat betekent dat voor het toetsen van lezen op school?
Jan Berenst
Lang hebben we het lezen opgevat als een uniforme vaardigheid. Die vaardigheid werd ook uniform getoetst. In zijn bijdrage schetste Jan Berenst een nieuw perspectief. Lezen, en dus ook het leesonderwijs, kan niet los worden gezien van de manier waarop teksten worden gebruikt in de samenleving, oftewel de geletterdheidspraktijken. Die praktijken hangen sterk samen met de sociaal-culturele omgeving van de leerlingen en met de verschillende tekstgenres. Hoe kan leesonderwijs daarbij aansluiten? En met name: wat betekent het voor de manier waarop we lezen op school toetsen? Wat meten de bestaande leestoetsen en hoe verhoudt zich dat tot het nieuwe perspectief?
Jan Berenst is lector (Taalgebruik & Leren) aan de NHL Hogeschool.

Klik hier LEZEN – EEN NIEUW PERSPECTIEF voor de powerpoint van de presentatie van Jan Berenst. 

Lezen en digitale media
Eliane Segers
Het is algemeen bekend dat kinderen voordat ze naar school gaan veel belang hebben bij een geletterde thuisomgeving. Tegenwoordig groeien kinderen op met niet alleen maar papieren boeken om zich heen. Maar hoe werkt het lezen van digitale teksten? Wat voor invloed kunnen digitale teksten hebben op de leesvaardigheid van kinderen? Wat zijn de mogelijkheden van digitale media om van kinderen betere en meer gemotiveerde lezers te maken? Welke onderzoeken worden momenteel uitgevoerd op dit gebied?
Eliane Segers is bijzonder hoogleraar Lezen en Digitale Media aan de Universiteit Twente, bijzondere leerstoel van Stichting Lezen.

Lezen met de pen in de hand
Heleen Buhrs
De Alan Turingschool in Amsterdam is een van de vier prijswinnaars van de Amsterdamse schoolmakerswedstrijd “Onze Nieuwe School.” De school opende haar deuren in september 2016. Goed kunnen (begrijpend) lezen is een van de speerpunten van de school. Dit lezen doen de kinderen met de pen in de hand, binnen een curriculum gebaseerd op het leven van Turing. Ze lezen teksten actief en herhaald. Ze praten over teksten en schrijven hun ideeën en gedachten op. Vakken als begrijpend lezen en woordenschat verdwijnen. In deze workshop wordt uitgelegd welke rol teksten en het schrijven van teksten spelen binnen het thematisch onderwijs.

Klik hier LEZEN MET DE PEN IN DE HAND voor de powerpoint van de presentatie van Heleen Buhrs.

Samen met een boek
Lisa van der Winden en Hieke van Til
De basis voor geletterdheid wordt al jong gelegd. De meeste ouders begrijpen dat voorlezen belangrijk is voor de ontwikkeling van hun kind. Maar voorlezen is niet altijd makkelijk, zeker niet als je niet bent opgegroeid in een voorleescultuur. In deze workshop laten Lisa van der Winden en Hieke van Til zien hoe je ouders kunt helpen bij het ontwikkelen van meer voorleesvaardigheden en plezier tijdens het voorlezen. Samen met een boek is ontwikkeld vanuit BoekStart van Stichting Lezen. BoekStart gaat uit van de gedachte dat kinderen die al op jonge leeftijd in aanraking komen met boeken een voorsprong (op school) ontwikkelen waar ze hun hele leven voordeel van hebben.
Lisa van der Winden is Taalwetenschapper en werkzaam bij Stichting Taalvorming. Hieke van Til is consulent Taalvorming en directielid van Stichting Taalvorming.

Leeskriebels en krabbels
Jobke Rozema
Modern daltononderwijs gaat ervan uit dat leerlingen doelgericht werken, zichzelf aansturen en zo (meer) eigenaar worden van hun eigen leren. Om dat op daltonschool De Holterenk in Holten te realiseren, én om ervoor te zorgen dat leerlingen weer meer gemotiveerd worden voor het lezen en tot betere prestaties zullen komen is bij het onderwijs in het technisch lezen de methode losgelaten. Er zijn werkvormen bedacht (Leeskriebels en krabbels) en materiaal ontwikkeld waarmee leerlingen doelgericht werken, hun eigen leerproces aansturen en registreren.
Jobke Rozema is lerares aan daltonschool De Holterenk in Holten. Zij rondde haar master Leren & Innoveren af met een onderzoek op haar school naar technisch lezen.

Klik hier SAMEN MET EEN BOEK voor de power point van de presentatie van Jobke Rozema.

Zelfstandig hardoplezen

Henk Hansma en Cissy Verheijen
Kansrijke Taal heeft een methode ontwikkeld waarbij leerlingen van groep 4 t/m 8 zelfstandig een leestekst voorbereiden en opnemen, opslaan en met de leerkracht en/of klasgenoten analyseren. Twee à drie keer per jaar maken ze zo’n opname, die ze als MP3 opslaan in hun map. Kinderen zeggen eerst zelf wat er goed en minder goed gaat. Ze lezen bijvoorbeeld te veel woord voor woord, te langzaam of juist veel te snel. Ze kunnen dat zelf goed onder woorden brengen. De leerkracht vult aan. Leerkracht en leerling formuleren één of twee doelen waaraan het kind de volgende periode zal werken. Bij die leesdoelen zijn passende leesvormen ontwikkeld zoals duaal lezen en afstandslezen.
Henk Hansma en Cissy Verheijen werken als ontwikkelaar resp. trainer bij de Stichting Kansrijke Taal.

Klik hier ZELFSTANDIG HARDOPLEZEN voor de powerpoint van de presentatie van Henk Hansma en Cissy Verheijen.

Taal in beeld
Janke Singelsma en Maaike Pulles
Leerlingen gaan thuis op zoek naar zinnen of woorden, dichtregels of uitdrukkingen in hun eigen taal die op een of andere manier belangrijk voor hen of hun familie zijn. Op school worden ze besproken. Zo vinden geletterdheidspraktijken van thuis hun weg naar school. Elke klas kiest een tekst uit deze verzameling, die vervolgens mooi vormgegeven in drie talen op billboards in de wijk komen.
Janke Singelsma en Maaike Pulles gaan in op theorie en praktijk bij het integreren van onderzoekend leren, de meertalige achtergrond van kinderen en hun geletterdheidspraktijken en het voeren van gesprekken daarover in de klas.
Janke Singelsma en Maaike Pulles werken als ontwikkelaar en onderzoeker bij het lectoraat Taalgebruik & Leren van de NHL Hogeschool. Janke is tevens taalcoördinator op basisschool De Opslach in Wommels. Beiden schreven mee aan het boek Meer dan lezen. Over geletterdheid, geletterdheidsontwikkeling en leesonderwijs (2016).

Klik hier TAAL IN BEELD  voor de presentatie van Janke Singelsma en Maaike Pulles.

Wat betekent laaggeletterd-zijn voor laaggeletterden
Hanneke Wentink
Bij het nadenken over hoe geletterdheid er voor toekomstige burgers uit zou moeten zien, zouden we bijna vergeten dat er nu al een grote groep laaggeletterden is, met een grote kans op werkloosheid, gezondheidsproblemen en op een geïsoleerde plek in de samenleving.  Recent onderzoek lijkt er zelfs op te wijzen dat die groep groter wordt.
Aandacht voor laaggeletterdheid is daarom van groot belang. Daarbij dienen we ons niet alleen te richten op de traditionele vaardigheden van lezen en schrijven, maar ook op andere vormen van geletterdheid.
Hanneke Wentink was tot voor kort lector bij Saxion met als thema lage geletterdheid. Sinds dit voorjaar is zij verbonden aan Radboud University in Nijmegen als Manager Nederlands & Communicatie bij Radboud in’to Languages.

Klik hier voor LAAGGELETTERD-ZIJN voor de presentatie van Hanneke Wentink.

Voorjaarsconferentie 9 maart 2017: Leerlingen, burgerschap en taalonderwijs

De voorjaarsconferentie 2017 had als thema Leerlingen, burgerschap en taalonderwijs. Het was een boeiende en inspirerende dag!
Scholen staan voor de taak om een bijdrage te leveren aan actief burgerschap van hun leerlingen. Wat betekent dat? Welke kennis, vaardigheden en houding hebben leerlingen nu en straks nodig om een actieve en kritische rol te kunnen spelen in de eigen leefomgeving en in de samenleving? Vanuit verschillende invalshoeken hebben we nagedacht over wat burgerschap en burgerschapsvorming betekent voor het taalonderwijs. Welk taalonderwijs is nodig? Welke vaardigheden zijn cruciaal? Hoe kunnen scholen aan deze vaardigheden werken? Zijn kleine aanpassingen van het curriculum voldoende of moet het roer drastisch om? Welke rol spelen taalspecialisten hierin? Deze vragen stonden centraal op de voorjaarsconferentie van 2017.

Het programma zag er als volgt uit:

9.30 u. Algemene ledenvergadering
10.15 u. Opening Tjalling Brouwer (voorzitter)
10.30 u. Inleiding Laurence Guérin
11.15 u. Pauze
11.30 u. Inleiding Heleen Bouwmans
12.30 u. Lunch
13.30 u. Inleiding Lucas Westerbeek
14.15 u. Inleiding Bram Eidhof
15.00 u. Pauze
15.15 u. In gesprek: Wat vinden wij als taalspecialisten? En wat kunnen wij doen?

Fotoreportage van de studiedag
Fotoimpressie van de studiedag 9-3-2017

Inleiding op het thema
Tjalling Brouwer leidde het thema in. Welk taalonderwijs is nodig om een bijdrage te leveren aan de opdracht van de school om burgerschap vorm te geven? Hoe realiseren we dat?

Inleiding Laurence Guérin
Laurence is academic director van de master Leren & Innoveren en onderzoeker bij het lectoraat Vernieuwingsonderwijs van Saxion en bij TechYourFuture, een samenwerking van Saxion, Universiteit Twente en Windesheim. Laurence doet onderzoek naar bètaburgerschap, in het bijzonder naar het groepsgewijs oplossen van problemen door leerlingen in het po en vo. Dit onderzoek is een vervolg op haar promotieonderzoek, dat meer in algemene zin gaat over burgerschap.
Laurence leidde de studiedag in met een presentatie over het begrip burgerschap. Zij liet zien dat er verschillende manieren zijn waarop er tegen dit begrip aangekeken kan worden. Ook gaf ze een uitleg van en een verantwoording over de wijze waarop zij zelf dit begrip benadert. Zij ging verder in op de vraag wat bèta burgerschapsvorming inhoudt en vertelde over haar eigen onderzoek naar het groepsgewijs oplossen van problemen, waarbij zij haar verhaal toespitste op het onderzoek naar de kwaliteit van het argumenteren van de leerlingen.

PowerPoint van Laurence Guérin:
PPT_Guerin_Burgerschap

Artikel van Piet van der Ploeg:
vdPloeg_2013_Burgerschap_burgerschapsideologie

Artikel van Laurence Guérin en Piet van der Ploeg:
vdPloeg_Guerin_Questioning Participation and Solidarity as Goals of Citizenship Education

Inleiding Heleen Bouwmans
Heleen Bouwmans liet in haar presentatie zien hoe er in Amsterdam gewerkt wordt aan ‘Gesprek in de klas’, het bespreken van (maatschappelijk) lastige onderwerpen in de klas, bijvoorbeeld de aanslagen in Parijs of het ‘Sinterklaasgesprek’. Heleen besprak dit vanuit de ervaringen met netwerkbijeenkomsten die in opdracht van de gemeente Amsterdam worden gehouden op en met Amsterdamse scholen. Bewust en structureel werken aan een positief pedagogisch klimaat en een schoolcultuur die is gebaseerd op democratische waarden, zijn hierbij van belang. Vragen die centraal stonden, waren: Wat is er voor scholen, onderwijsprofessionals en leerlingen nodig om in de klas het lastige gesprek over controversiële thema’s aan te gaan en zo de impact van burgerschapsonderwijs op school te vergroten? Welke taal is nodig om uit te kunnen drukken wat je wilt om deel uit te maken van een democratische samenleving?

PowerPoint van Heleen Bouwmans
PPT_Bouwmans_burgerschap_en_taal

Inleiding Lucas Westerbeek
Lucas Westerbeek besprak zijn dagelijkse werkpraktijk, waarbij hij inging op de behoefte aan nieuwe vaardigheden. Jongeren van nu groeien op in een beeldcultuur en niemand leert ze kritisch naar die beelden te kijken. Hij pleitte voor een andere aanpak, waarin ‘begrijpend kijken’ centraal staat.
Stichting De frisse blik heeft een methode ontwikkeld, waarin leerlingen kritisch en begrijpend leren kijken naar media en zelf op onderzoek uit gaan door films te maken. Films over zichzelf, over talent op school, over de wijk, hun familie en hun offline- en online-wereld. Daarbij doen ze belangrijke vakoverstijgende vaardigheden op, zoals samenwerken, sociale en probleemoplossende vaardigheden en mediawijsheid. Tijdens zijn presentatie vertelde Lucas Westerbeek over deze methode en hij liet aan de hand van diverse fragmenten zien, hoe hij te werk gaat en wat de resultaten zijn.

Artikel van Lucas Westerbeek in de Volkskrant:
Westerbeek_2015_Leer kinderen nu vooral ook begrijpend te kijken

Inleiding Bram Eidhof
Bram Eidhof promoveerde op het thema democratisch burgerschap en ongelijkheid in het onderwijs. Daarbij deed hij onderzoek naar factoren die kunnen bijdragen aan effectiever burgerschapsonderwijs. In dat onderzoek kwam met name het belang naar voren van de relatie tussen burgerschap en taalvaardigheid. Momenteel is hij actieonderzoeker bij het Instituut voor Publieke Waarden, en verbindt hij praktijk met beleid. Zo adviseert hij de ene dag de staatssecretaris over burgerschapsonderwijs, en ontwikkelt hij de volgende dag samen met scholen burgerschapsprogramma’s.
In zijn ‘uitleiding’ van de studiedag ging Bram Eidhof met name in op de relatie tussen taalontwikkeling en burgerschap. Hij legde uit dat inzetten op taal goed is voor de ontwikkeling van burgerschap bij leerlingen, maar dat scholen pas echt twee vliegen in een klap kunnen slaan wanneer ze gaan experimenteren met nieuwe vormen van taalleren en taalonderwijs.

PowerPoint van Bram Eidhof:
PPT_Eidhof_Burgerschap_en_taal

Artikel van Bram Eidhof:
Eidhof_cs_2016_Youth_citizenship_at_the_end_of_primary_school

Interview met Bram Eidhof:
Eidhof_2017_Burgerschapsvorming_taalontwikkeling_Tijdschrift_Taal

In gesprek: Wat vinden wij als taalspecialisten en wat kunnen wij doen?

Aan de hand van de informatie die we gedurende de dag hebben gekregen, hebben we besproken wat de relatie op school kan zijn tussen taalonderwijs en burgerschapsvorming. We hebben ons de vraag gesteld of we daarvoor eerst een heldere of werkbare definitie nodig hebben van burgerschap. In de inleiding van Laurence Guérin werd duidelijk dat er geen consensus is over wat burgerschap nu precies is. De onderliggende visie op burgerschap wordt vaak niet duidelijk wordt gemaakt. De vraag welke deugden en vormen van participatie wenselijk zijn, leidt tot een classificatie van mogelijke definities van democratie en burgerschap. Wanneer je duidelijk kunt maken vanuit welk perspectief je kijkt, welke stroming je werkt, kun je de keuzes die je maakt verantwoorden. Zo zouden scholen zelf burgerschap kunnen definiëren.

“Als je op school definieert wat burgerschap betekent, kun je daar allerlei taalactiviteiten aan koppelen,” zegt een van de deelnemers. We komen tot de conclusie dat het mes aan twee kanten kan snijden. Taal is een middel bij burgerschapsvorming. Leerlingen argumenteren bijvoorbeeld, luisteren, vragen door, lezen en kijken kritisch. En ook bij vaardigheden als reflecteren heb je taal nodig. Door taal te gebruiken ontwikkelen ze kun kennis over het thema dat aan de orde is. Tegelijkertijd biedt burgerschapsvorming op school een betekenisvolle context om taal te leren.

Er wordt voorgesteld om naar heel concrete activiteiten te kijken, zoals naar het maken van de films uit de presentatie van Lucas Westerbeek of naar de projecten uit het onderzoek naar bètaburgerschap uit het onderzoek van Laurence Guérin, of naar de inhouden die bij ‘gesprekken over lastige onderwerpen’ aan de orde gesteld worden. Je zou kunnen analyseren hoe taal daarin een rol speelt. Je zou dan ook kunnen kijken wanneer er iets mis gaat bij die talige activiteiten, en daar cursorische (taal)uitstapjes kunnen maken.

We vragen ons af of ontwikkelingen in het denken over burgerschapsvorming op school moeten leiden tot andere accenten in het taalonderwijs en of we ons niet moeten bezinnen op wat we onder ‘taal’ willen verstaan. “Beeldtaal is ook taal”, zegt een van de aanwezigen. Dit zijn vragen om verder over na te denken en om in volgende bijeenkomsten op terug te komen.

Het gesprek riep een andere vraag op: hoe is de interesse van scholen in dit onderwerp? En daarvan afgeleid: is er wel vraag naar taalspecialisten die samen met teams met dit onderwerp aan de slag gaan? Druk van ‘bovenaf’, zoals bijvoorbeeld bij aandacht voor schrijfonderwijs gebeurde, werkt niet, is de constatering. Een los project werkt misschien even, maar niet blijvend: “Als je er een project aan de ene kant in laat vliegen, vliegt het er aan de andere kant net zo snel weer uit.” Maatschappelijke vragen zijn vaak een uitgangspunt voor allerlei activiteiten in de klas, zo is de ervaring van een van de deelnemers. Steeds meer scholen willen graag thematisch of projectmatig werken en zich vrijer opstellen van methodes. Dat is een proces van jaren. Aandacht voor burgerschapsvorming op school past goed in deze ontwikkeling.

Een van de deelnemers brengt naar aanleiding van alles wat er tot nu toe besproken is het volgende in: “Ik mis nog iets wat hieraan vooraf zou moeten gaan.” En dat is deze vraag stellen: Hoe word je als school een democratische leef –en leergemeenschap?

———-

Najaarsconferentie 10 november 2016 Passie voor taal en taalonderwijs

Deze najaarsconferentie, met als thema Passie voor taal en taalonderwijs was een inspirerende dag! Centrale vragen op de dag waren: Hoe kunnen leerkrachten ruimte krijgen om hun passie voor taal en taalonderwijs (terug) te vinden en uit te leven? Hoe kunnen zij vanuit liefde voor hun vak en met kennis van zaken leerlingen inspireren zodat zij hun passie voor taal en hun talenten kunnen ontdekken? En welke rol hebben taalspecialisten hierbij?

Er waren ’s ochtends drie plenaire bijeenkomsten:

  • De leraar, de leerling en de inhoud door Wilna Meijer
  • De kunst van het verdwalen door Anne Graswinckel
  • Vrijheid in taalonderwijs volgens inspectie door Hermine van Hemert en Rikky Dekkers

’s Middags werd het thema in kleine groepen verder besproken:

  • De taal van je hart (passie voor meertaligheid) o.l.v. Moniek Sanders
  • Betekenisvol taalonderwijs door creatieve ICT-toepassingen o.l.v. Jeroen van der Veen
  • Passie voor schrijven, passie voor schrijfonderwijs o.l.v. Henk Hansma, Daphne Zijlstra en Harry Paus

Speciale gast was schrijver en dichter Hans Hagen. Hij gaf een kijkje in de keuken van zijn eigen schrijverschap, vertelde over zijn inspiratie en over passie van kinderen voor taal, en gaf inspirerende voorbeelden van werken met poëzie in de klas.

———-

Voorjaarsconferentie 10 maart 2016 NT2 in 2016; alles weer uit de kast?

De voorjaarsconferentie op 10 maart 2016 met als thema NT2 in 2016; alles weer uit de kast? was een groot succes. Hieronder kunt u het programma downloaden. Daaronder zijn in afzonderlijke links de bijdrages opgenomen van de inleiders.

Programma voorjaarsconferentie 2016

Presentatie Folkert Kuiken

Presentatie Kris Van den Branden

Workshop Jeanne Kurvers

Workshop Resi Damhuis

———-

Najaarsconferentie 10 september 2015 Begrijpend lezen: door de strategieën de tekst niet meer zien

De najaarsconferentie op 10 september 2015 met als thema Begrijpend lezen (door de strategieen de tekst niet meer zien was een groot succes. Hieronder kunt u het verslag en een fotoverslag van de conferentie downloaden. Daaronder zijn in afzonderlijke links de bijdrages opgenomen van de inleiders.

Verslag_najaarsconferentie_2015

Fotoverslag najaarsconferentie Vereniging van Taalspecialisten 10 sept 2015

Tjalling Brouwer

Henny Schrijver

Koen van Gorp

Daphne Zijlstra

Anita Oosterloo en Janke Singelsma

Lorien de Koning

René Berends

Maaike Pulles

———-

Voorjaarsconferentie 5 maart 2015 Taalonderwijs 5.0

De voorjaarsconferentie op 5 maart 2015 met als thema Taalonderwijs 5.0 was een groot succes. Hieronder kunt u het verslag van de conferentie downloaden en een compilatie van de gemaakte foto’s zien. Verder is een aantal links opgenomen naar downloads waarnaar in het verslag verwezen wordt.

Verslag_voorjaarconferentie_2015

Fotoverslag voorjaarsconferentie VvTS 5 maart 2015

Een overzicht van workshop materiaal

pp Taalspecialisten en MaakOnderwijs

vier voorbeelden van kaders

prezi.com/f4hek9ujqgq8/leerzaam-taalgebruik-in-de-klas/